फटाफट (25 नई पोस्ट):

Saturday, December 27, 2008

दोहा गोष्ठी 2 : मैं दोहा हूँ



दोहा मित्रो,

मैं दोहा हूँ आप सब हैं मेरा परिवार.
कुण्डलिनी दोही सखी, 'सलिल' सोरठा यार.


दोहा गोष्ठी २ में उन सबका अभिनंदन जिन्होंने दोहा लेखन का प्रयास किया है। उन्हें समर्पित है एक दोहा-

करत-करत अभ्यास के, जड़मति होत सुजान.
रसरी आवत-जात ते, सिल पर पड़त निसान.


हारिये न हिम्मत... लिखते और भेजते रहें दोहे। अब तक दोहा दरबार में सर्व श्री भूपेन्द्र राघव, दिवाकर मिश्र, मनु, तपन शर्मा, देवेन्द्र, शोभा, सुर, सीमा सचदेव, निखिल आनंद गिरी आदि ने दोहा भेज कर उपस्थति दी है, जबकि अर्श, विश्व दीपक 'तनहा', पूजा अनिल, अनिरुद्ध चौहान, साहिल आलोक सिंह, संगीता पुरी, रविकांत पाण्डेय, देवेन्द्र पाण्डेय, विवेक रंजन श्रीवास्तव आदि पत्र प्रेषित कर द्वार खटखटा रहे हैं। इस दोहा गोष्ठी में हम सब कुछ कालजयी दोहाकारों के लोकप्रिय-चर्चित दोहों का रसास्वादन कर धन्य होंगे।

दोहा है इतिहास:


दसवीं सदी में पवन कवि ने हरिवंश पुराण में 'कउवों के अंत में 'दत्ता' नामक जिस छंद का प्रयोग किया है वह दोहा ही है.

जइण रमिय बहुतेण सहु, परिसेसिय बहुगब्बु.
अजकल सिहु णवि जिमिविहितु, जब्बणु रूठ वि सब्बु.


११वीं सदी में कवि देवसेन गण ने 'सुलोचना चरित' की १८ वी संधि (अध्याय) में कडवकों के आरम्भ में 'दोहय' छंद का प्रयोग किया है। यह भी दोहा ही है.

कोइण कासु विसूहई, करइण केवि हरेइ.
अप्पारोण बिढ़न्तु बद, सयलु वि जीहू लहेइ


मुनि रामसिंह के 'पाहुड दोहा' संभवतः पहला दोहा संग्रह है। एक दोहा देखें-

वृत्थ अहुष्ठः देवली, बाल हणा ही पवेसु.
सन्तु निरंजणु ताहि वस्इ, निम्मलु होइ गवेसु


कहे सोरठा दुःख कथा:

सौरठ (सौराष्ट्र गुजरात) की सती सोनल (राणक) का कालजयी आख्यान को पूरी मार्मिकता के साथ गाकर दोहा लोक मानस में अम्र हो गया। कथा यह कि कालरी के देवरा राजपूत की अपूर्व सुन्दरी कन्या सोनल अणहिल्ल्पुर पाटण नरेश जयसिंह (संवत ११४२-११९९) की वाग्दत्ता थी। जयसिंह को मालवा पर आक्रमण में उलझा पाकर उसके प्रतिद्वंदी गिरनार नरेश रानवघण खंगार ने पाटण पर हमला कर सोनल का अपहरण कर उससे बलपूर्वक विवाह कर लिया. मर्माहत जयसिंह ने बार-बार खंगार पर हमले किए पर उसे हरा नहीं सका। अंततः खंगार के भांजों के विश्वासघात के कारन वह अपने दो लड़कों सहित पकड़ा गया। जयसिंह ने तीनों को मरवा दिया। यह जानकर जयसिंह के प्रलोभनों को ठुकराकर सोनल वधवाण के निकट भोगावा नदी के किनारे सती हो गयी। अनेक लोक गायक विगत ९०० वर्षों से सती सोनल की कथा सोरठों (दोहा का जुड़वाँ छंद) में गाते आ रहे हैं-

वढी तऊं वदवाण, वीसारतां न वीसारईं.
सोनल केरा प्राण, भोगा विहिसऊँ भोग्या.


दोहा की दुनिया से जुड़ने के लिए उत्सुक रचनाकारों को दोहा की विकास यात्रा की झलक दिखने का उद्देश्य यह है कि वे इस सच को जान और मान लें कि हर काल कि अपनी भाषा होती है और आज के दोहाकार को आज की भाषा और शब्द उपयोग में लाना चाहिए। अब निम्न दोहों को पढ़कर आनंद लें-

कबिरा मन निर्मल भया, जैसे गंगा नीर.
पाछो लागे हरि फिरे, कहत कबीर-कबीर.

असन-बसन सुत नारि सुख, पापिह के घर होय.
संत समागम राम धन, तुलसी दुर्लभ होय.

बांह छुड़ाकर जात हो, निबल जान के मोहि.
हिरदै से जब जाइगो, मर्द बदौंगो तोहि. - सूरदास

पिय सांचो सिंगार तिय, सब झूठे सिंगार.
सब सिंगार रतनावली, इक पियु बिन निस्सार.

अब रहीम मुस्किल पडी, गाढे दोऊ काम.
सांचे से तो जग नहीं, झूठे मिले न राम.


अंत में एक काम छात्रों के लिए- अपनी पसंद का एक दोहा लिख भेजिए, दोहाकार का नाम और आपको क्यों पसंद है जरूर बताएं। यह काम करनेवाले अपनी शंकाओं का समाधान पहले पाने के पात्र होंगे।

आप क्या कहना चाहेंगे? (post your comment)

17 कविताप्रेमियों का कहना है :

pooja anil का कहना है कि -

"काल करे सो आज कर ,आज करे सो अब,
पल में परलय होएगी , बहुरि करेगा कब?"

मुझे ये दोहा बड़ा पसंद है, दोहाकार का नाम तो पता नहीं, किंतु समय की महत्ता का जो वर्णन जन सामान्य की भाषा में किया गया है, वह अति उत्तम और ग्राह्य है .

"गुरूजी ने पकड़े कान तो, बुद्दि पर हुआ प्रहार,
ज्ञान अनमोल गुरू दे रहे, यही बड़ा उपकार."

सादर वंदना,
पूजा अनिल

manu का कहना है कि -

रूठे तो अच्छा किया दिखा दिया यह आज,
जो अपना होता वही अपनों से नाराज

आचार्य का ही ये दोहा है जिसके बाद मैं इस कक्षा में आज पहली बार ना ना करते भी खींचा चला आया हूँ ...
बेहद असरदार

तपन शर्मा का कहना है कि -

बड़ा हुआ तो क्या हुआ जैसे पेड़ खजूर,
पंथी को छाया नहीं, फल लागे अति दूर...

काल करे सो आज कर... वाला दोहा भी मुझे प्रिये। सुने तो और भी होंगे.. पर यही कुछ दो-चार दोहे होते हैं जो हम बोलते रहते हैं इसलिये याद रह जाते हैं....

rashmi का कहना है कि -

"rahiman dhaga prem ka mat todo chtakay,
tute to fir na jude,jude to ghanth pad jaye"

ye doha kavi rahim ka likha hua hai,ye doha rishto ki sachchai ko byan karti hai,jo tutne ke bad man ke kahi na kahi khatas chod jati hai

सीमा सचदेव का कहना है कि -

मेरा प्रिय दोहा है :-
रहिमन धागा प्रेम का ,मत तोरो चटकाय

टूटे ते फिर ना जुरे , जुरे गांठ परि जाय

pooja anil का कहना है कि -

प्रणाम आचार्यजी ,

कृपया एक शंका का समाधान करें, सुझायें ,
दोहा, छंद, श्लोक में अन्तर क्या, बतलायें .

धन्यवाद
पूजा अनिल

شركة مكافحة حشرات بالرياض का कहना है कि -

شركة تنظيف واجهات حجر بالرياض
افضل شركة مقاولات بالرياض
شركات المبيدات الزراعية فى السعودية
تنسيق حدائق
شركة تسليك مجاري بالدمام
شركة كشف تسربات المياه بالدمام
شركة تنظيف منازل بالدمام
شركة مكافحة الفئران بالدمام
افضل شركة رش مبيدات بالدمام
شركة مكافحة حشرات ورش مبيدات بالرياض
كشف تسربات المياه
شركة تسليك مجارى بجدة
شركة كشف تسربات المياه بالرياض
شركة مكافحة النمل الابيض بالرياض
شركة تنظيف بيارات بجدة
شركة تنظيف خزانات بجدة

حسام داود का कहना है कि -

levelشركة تسليك مجارى بالرياض
شركة تنظيف بالرياض
شركة تنظيف شقق بالرياض
شركة تنظيف منازل بالرياض
شركة تنظيف خزنات بالرياض
شركة مكافحة حشرات بالرياض
شركة رش مبيدات بالرياض
شركة تخزين اثاث بالرياض
شركة تنظيف مجالس بالرياض
شركة تنظيف فلل بالرياض

Anonymous का कहना है कि -

It was wondering if I could use this write-up on my other website, I will link it back to your website though.Great Thanks
downloadmyfileshere.com

Jayesh Sindhi का कहना है कि -

गुरू गुरू सब कोई कहे बिन गुरू मिले न ज्ञान कृपा होय गुरू देव की तो भक्ति मॉ आवे रंग.. जय गुरू देव

عفاف الجمال का कहना है कि -

شركة تنظيف منازل بمكة
شركة نقل اثاث بالرياض
شركة عزل خزانات بالرياض

شركة تنظيف مساجد بمكة
شركة تنظيف خزانات بمكة
شركة تنظيف موكيت وسجاد بمكة

شركة تنظيف مجالس بمكة
شركة تنظيف مساجد بالرياض
شركة تنظيف وصيانة مكيفات بالرياض

عفاف الجمال का कहना है कि -

شركة عزل خزانات بالدمام
شركة تنظيف مجالس بالدمام

شركة تنظيف فلل بالدمام

شركة تنظيف منازل بالدمام
شركة تنظيف موكيت بالدمام
شركة مكافحة حشرات بالدمام
شركة تنظيف بالدمام

afaf elgamal का कहना है कि -

شركة مكافحة حشرات بالرياض
نور المدينة رائدة شركات المكافحة بالمملكة لديها افضل مبيدات حشرية
مستوردة من الخارج ولديها اسطول عمالة من وزارة الصحة والزراعة يعمل معها منذ عشرات السنون
لديتا اامن مبيدات على صحتك وصحة اسرتك
واجود معدات ومعافر
شركة رش مبيد بالرياض



شركة تنظيف مجالس بالرياض
شركة تنظيف موكيت بالرياض
نعلم جيدا ان لنظافة مفروشاتك اثر كبير على الصحة العامة لافراد اسرتك
نور المدينة تقدم خدمة متميزة فى عالم تنظيف المفروشات من كنب ومجالس وستائر خدمة شاملة المفروشات الارضية من موكيت وسجاد

شركة عزل اسطح بالرياض


شركة عزل حمامات بالرياض


نور المدينة رائدة شركات العزل بالمملكة تقدم خصومات هائلة مع التعاقدات الجديدة نحن افضل شركة عزل نعمل فى مجال العزل منذ سنوات طويلة لدينا اسطول عمالة معنا منذ البداية فالخبرة التى اكتسبها جعلتنا فى صدارة شركات العزل
نقدم العزل المائى والحرارى وعزل الفوم


شركة تنظيف منازل بالرياض

لدينا اسطول عمالة واعى ومدرب فى عالم التنظيف واحدث مكانس وشفاطات
واجود مواد تنظيف من مطهرات ومعقمات ومعطرات نور المدينة فى صارة شركات التنظيف بالمملكة

شركة تنظيف خزانات بالرياض مع العزل والتعقيم

نقوم بعملية تنظيف شاملة كل اركان الخزان من جوانب وارضيات باستخدام اجود مواد تنظيف وتعقيم ولدينا احدث معدات وطاقم عمالة لة خبرة كبيرة

شركة كشف تسربات يالرياض
نعلم جيدا اخطار التسربات على الاسقف واعمال الجبسوالديكور نحن افضل من يحمى معك بيتك من اخطار التسربات نكشف عن التسربات الكترونيا دون احداث اى فوضى فى المكان
شركة تنظيف فلل بالرياض
تنظيف الفلل يمثل عبء كبير عليك عزيزى العميل نظرا لاتساع مساحتها فلا تقلق نور المدينة رائدة شركات التنظيف بالمملكة تحمل عنك هذا العبءوتقدم افضل خدمة شاملة كل اركان المنزل وتقدم اسعار حصرية لا بديل لها

afaf elgamal का कहना है कि -

شركة مكافحة حشرات بمحايل

شركة تنظيف مجالس بخميس مشيط

شركة تنظيف خزانات بخميس مشيط
شركة تنظيف بخميس مشيط
نحن افضل من يقوم بتنظيف مجالسك وخزان مياهك معنا انت فى ايدى امينة
شركة نقل اثاث بخميس مشيط

شركة مكافحة حشرات بخميس مشيط

شركة تنظيف موكيت بخميس مشيط

شركة تنظيف خزانات بمحايل
شركة تنظيف منازل بمحايل
شركة كشف تسريات بمحايل
نور المدينة خدمة رائعة شاملة كل التخصصات من تنظيف ومكافحة وكشف تسربات وعزل اسطح وباسعار حصرية لا مثيل لها نحن رواد شركات التنظيف والمكافحة بالمملكة لدينا اجود مواد تنظيف معروفة عالميا واحدث مكانس ومعدات لدينا المواد الخاصة بتنظيف المجالس والارضيات واجود معطرات مستوردة من الخارج ولدينا اجود وأأمن مبيدات حشرية حيث نقوم بالقضاء عليها نهائيا فمعنا تنعم بحياتك فى ظل مكان نظيف خالى تماما من الاتربة والحشرات

Yaro Gabriel का कहना है कि -

cheap ray bans
ralph lauren polo
ray ban sunglasses
carolina jerseys
cheap basketball shoes
true religion outlet
moncler outlet
nike factory store
san antonio spurs
soccer shoes

shipping from china का कहना है कि -

If you are looking for shipping from china
shipping from china
services then we recommend you topshipping. Freight forward to everywhere!
Visit our site for more information.
https://topshipping.cn

buy online
buy online everything you need from outfits to digital gadgets and house and kitchen tools.
https://aixonne.com

تا به حال فکر کرده اید که چه خوب می شد اگر کسی هر روز نان تازه را درب منزلتان تحویل می داد؟ دیگر نیاز به صرف زمان طولانی برای مراجعه به نانوایی و ایستادن در صف یا حتی مصرف نان های فریز شده که طعم و عطر آن ها هرگز با نان تازه قابل مقایسه نیست نداشتید.
خبر خوب این که با ثبت نام رایگان در کماچ می توانید
سفارش آنلاین نان سفارش آنلاین نان
دهید و نان تزه را درب منزل یا محل کارتان تحویل بگیرید.
https://komuch.com

در سایت درج آگهی رایگان اینترنتی
درج آگهی رایگان اینترنتی
می توانید به آسانی و به طور رایگان خدمات و کالاهای خود را معرفی و تبلیغ کنید. کافی است در سایت ثبت نام کنید و در بخش مورد نظرتان آگهی خود را درج نمایید.
https://kafeniaz.com

Seif Elsbety का कहना है कि -

شركة تنظيف منازل بأبها
شركة تنظيف بأبها
شركة تنظيف بالاحساء
شركه تنظيف منازل بالاحساء
شركة تنظيف بالجبيل
شركة تنظيف منازل بالجبيل

आप क्या कहना चाहेंगे? (post your comment)